Spring naar inhoud

Cliënten en zorgverlening in de regio's

5.1 Cliëntenraad

VNN geeft op basis van het Reglement Cliëntenraad VNN uitvoering aan de Wet Medezeggenschap Cliënten Zorginstellingen (WMCZ2018). De Cliëntenraad is een onafhankelijk en zelfstandig orgaan en heeft de eigen werkwijze geregeld in een huishoudelijk reglement. De formele overlegpartner van de Cliëntenraad is de Raad van Bestuur. De Cliëntenraad komt op voor alles wat belangrijk is voor alle mensen die zorg krijgen van VNN. De Cliëntenraad overlegt daarover met de Raad van Bestuur van VNN en denkt mee over onderwerpen die voor cliënten belangrijk zijn.

De Cliëntenraad gelooft erin dat medezeggenschap gebaat is bij een goede, werkbare verstandhouding en samenwerking met alle betrokkenen in de organisatie, van hoog tot laag. De Cliëntenraad ziet zichzelf als partner, die vanuit het perspectief van de cliënten nuttige en bruikbare informatie, ideeën en adviezen, gevraagd en ongevraagd, kan leveren.  Nieuw is het in de WMCZ 2018 geregelde instemmingsrecht over een aantal onderwerpen, waarmee de CR een aanvullende mogelijkheid heeft gekregen om de gemeenschappelijke belangen van de cliënten te behartigen.

In tegenstelling tot voorgaande jaren hebben de cliëntenraadsleden in 2020 nauwelijks de behandellocaties kunnen bezoeken om daar met cliënten en met medewerkers in gesprek te gaan over de gemeenschappelijke belangen van de cliënten. De beperkingen door de COVID-19 maatregelen troffen in 2020 zeker ook het cliëntenraadswerk.

Samenstelling en overleggen

Op 31 december 2020 telde de Cliëntenraad VNN drie leden en één aspirant lid. Tot 16 september 2020 bestond de CR uit vijf leden. Twee van hen, waaronder de voorzitter, namen op 16 september afscheid van de Cliëntenraad. D e werving van nieuwe leden werd bemoeilijkt door het gebrek aan contact met cliënten. De Raad van Bestuur bood aan het einde van het jaar ondersteuningsmogelijkheden aan om de werving op een andere wijze te organiseren. De Cliëntenraad maakte van dit aanbod gebruik.

In 2020 vonden, deels via beeldbellen, acht overlegvergaderingen plaats met de Raad van Bestuur. De agenda’s van de overlegvergaderingen kwamen in gezamenlijk vooroverleg tot stand. De overlegvergadering, één keer per jaar, met een lid van de Raad van Toezicht van VNN vond in 2020, vanwege de situatie COVID-19, niet plaats. Naast de overlegvergaderingen met de Raad van Bestuur, kwam de Cliëntenraad zes keer bijeen in zogeheten cliëntenraadsvergaderingen. In de periodes van lockdown overlegden de leden en de ambtelijk ondersteuner in wisselende samenstelling telefonisch of middels beeldbellen met elkaar over actualiteiten, ontvangen informatie en specifieke onderwerpen. De Cliëntenraad heeft gedurende het jaar veel hinder ondervonden van de COVID-19maatregelen en van zijn beperkte bezetting en heeft de bezoeken aan de achterban op de behandellocaties zeer gemist.

De Raad van Bestuur en het Directieteam ervaren de positief kritische bijdrage als helpend om de kwaliteit van de organisatie te verbeteren en het belang van de cliënten goed te borgen.

Ondersteuning van de Cliëntenraad

Het reglement Cliëntenraad Stichting Verslavingszorg Noord Nederland bevat, in lijn met de WMCZ, regels voor de materiële, financiële en personele ondersteuning van de Cliëntenraad.

De begroting van de Cliëntenraad voor 2020 werd, op basis van een begrotingsvoorstel van de Cliëntenraad, door de Raad van Bestuur vastgesteld op €53.150 (gebaseerd op 9 leden). Aspirant-leden ontvangen, als zij na een half jaar worden benoemd als cliëntenraadslid, met terugwerkende kracht vacatiegeld over de periode van aspirant lidmaatschap.

De Cliëntenraad werd bijgestaan door een ambtelijk ondersteuner. De ambtelijk ondersteuner heeft een dienstverband met VNN van 20 uren per week.

Gevraagde adviezen en instemmingsverzoeken

In 2020 vroeg de Raad van Bestuur, conform de WMCZ, advies of instemming van de Cliëntenraad over:

  • De jaarrekening 2019 van VNN
  • De begroting 2021 van VNN
  • De Meerjarenovereenkomst Menzis – VNN 2020-2022
  • De realisatie van een VNN-vestiging in Sneek
  • Het klachtenreglement cliënten en naastbetrokkenen van VNN (instemmingsverzoek)
  • Het beleidsplan Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
  • Het instellen van een regionale klachtencommissie Wet verplichte ggz
  • De richtlijn geluidsopnames en filmen (instemmingsverzoek)
  • Het projectplan Doorontwikkeling Herstelondersteunende zorg 2.0

De advies- en instemmingsprocedures van enkele van de hierboven genomen adviesaanvragen en instemmingsverzoeken liepen door in 2021.

Ongevraagde adviezen

Ongevraagde adviezen bracht de Cliëntenraad in 2020 veelal mondeling uit aan de Raad van Bestuur tijdens de overlegvergaderingen. Deze adviezen werden vastgelegd in de vergaderverslagen. In 2020 zijn ongevraagde adviezen uitgebracht over o.a.:

  • Aanscherping van de visie van VNN over de inzet van ervaringsdeskundigen, o.a. bij de intake.
  • Alternatieven voor dagbestedingsactiviteiten voor cliënten na het tijdelijk wegvallen van de  mogelijkheden van externe aanbieders als gevolg van de COVID-19 maatregelen
  • De voorbereiding met een externe deskundige op de nieuwe WMCZ.
  • De communicatie middels nieuwsbrieven door en met directeuren tijdens de lockdown.
  • Informatieverstrekking aan cliënten van hun wettelijke recht op digitale dossierinzage.
  • Ondersteuning van ambulante cliënten en bewoners locaties Beschermd Wonen in geval van klachten, indiening van klachten en de klachtenprocedure.

Participatie in projecten en overlegvormen

Naast de rechten die de Cliëntenraad benut om gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen, is de participatie van cliëntenraadsleden in projecten en vormen van overleg een gelegenheid om te adviseren en mee te denken.

Delegaties van de Cliëntenraad participeerden in 2020 o.a. in:

•             Het Fonds Noodhulp VNN

•             De Ontwikkelgroep/stuurgroep kliniek Eelde

•             De werkgroep cliëntportaal

•             De basiscursus voor nieuwe medewerkers

De Cliëntenraad moest in 2020 afzien van het periodiek bezoeken van de behandellocaties om er te spreken met cliënten en medewerkers over zaken die voor cliënten van belang zijn. 

De invloed van de adviezen op het beleid

De Raad van Bestuur weegt in haar besluitvorming de adviezen van de Cliëntenraad mee en stelt de Cliëntenraad altijd, mondeling en/of schriftelijk, op de hoogte van de gemaakte afwegingen en op welke wijze rekening is gehouden met de adviezen van de Cliëntenraad.

De betrokkenheid van de Cliëntenraad bij ontwikkelingen die het cliëntenbelang raken en bij de te nemen besluiten waren voor de Cliëntenraad en de Raad van Bestuur vanzelfsprekend.

5.2 Herstelondersteunende zorg en vrijwilligersprojecten

Een aantal ervaringsdeskundigen werkzaam in de zorg hebben zich aangesloten bij de vakgroep ervaringsdeskundigen en de Multidisciplinaire Staf (de MuSt). Samen met de vakgroep is er een plan geschreven om herstel en herstel ondersteunend werken meer praktisch vorm te geven. Er wordt nagedacht over hoe we de huidige ervaringsdeskundigen zo kunnen positioneren dat ze breder in de organisatie inzetbaar zijn en zo de deskundigheid in teams over herstel ondersteunende zorg te vergroten. De training voor vrijwilligers is uitgebreid naar een basistraining Herstel, waarin vrijwilligers in de training al bezig gaan met het leren vertellen van hun herstelverhaal. Steeds vaker wordt het herstelverhaal als onderdeel van de behandeling ingezet.

5.3 Cliënttevredenheid

VNN toetst met behulp van de CQ-i (Consumer Quality Index) de tevredenheid van de cliënten over de door VNN ontvangen dienstverlening. In 2020 zijn er in totaal 695 CQ-i vragenlijsten binnen VNN afgenomen, waarbij VNN als gemiddeld rapportcijfer een 7,7 krijgt. Dit rapportcijfer komt overeen met 2019. In de vragenlijsten komt naar voren dat de informatie over zelfhulpprogramma’s, cliëntondersteuning en/of patiëntenverenigingen verbeterd kan worden. VNN is aan het onderzoeken of het cliëntportaal hier een oplossing voor biedt. VNN scoort op alle overige vragen gemiddeld tussen de 4 en 5 op een schaal van 1 tot 5, dit is positief. Meer dan de helft van de vragen zijn in 2020 gemiddeld positiever beoordeeld dan voorgaande jaren. 

De cliënttevredenheid van de afdeling reclassering van VNN wordt anders gemeten dan via de CQ-i. Omdat de reclassering geen behandeling uitvoert, maakt zij gebruik van een andere methode in samenwerking met Bureau Triqs. Er worden andere vragen gesteld, gericht op het reclasseringswerk. In het jaarrapport van 2020 wordt onder andere genoemd dat in meer dan 90% van de gevallen de cliënten over het algemeen tevreden zijn over de reclassering. Aandacht behoeft nog het informatie verstrekken over de klachtenprocedure en het beter informeren van de cliënten door de reclassering wanneer zij contact hebben met naasten en/of ketenpartners over de cliënt.

In 2020 heeft de forensische polikliniek voor het eerst gebruik gemaakt heeft van de CQ-i. Ondanks dat hier verplichte behandeling wordt geboden, is een mooi rapportcijfer behaald (8,4). Dit cijfer is hoger dan VNN gemiddeld (7,7). De behandelverplichting is in bijna alle gevallen opgelegd door het Openbaar Ministerie of de rechterlijke macht waardoor er vaak sprake is van weerstand gedurende de behandeling. Het hoge cijfer weerspiegelt dat de wensen van de cliënten worden meegenomen in de behandeling ondanks het feit dat de behandeling opgelegd is

5.4 Regio's Groningen, Friesland en Drenthe

Samenwerkingen en demografie

In de loop van 2019 is een nieuwe samenwerkingsvorm ontstaan in Groningen Stad om de bemoeizorg aan burgers te leveren in samenwerking met WIJ, GGD, Lentis en VNN. VNN levert sindsdien de

bemoeizorg steeds in afstemming met WIJ Groningen. In 2020 zijn we over het optimaliseren van deze werkwijze in gesprek gegaan met zowel de WIJ organisatie als ook met de gemeente Groningen.

Een belangrijk onderwerp met de gemeenten in de regio is de invoering van het gebiedsgericht werken. We hebben al mooie stappen gemaakt in de gemeenten Het Hoge land, Stadskanaal en het Westerkwartier. De reguliere DBC/DBBC zorg levert VNN via poliklinieken, FACT-teams en in de ambulante jeugdteams. In 2020 is de regio Groningen qua aantallen cliënten amper gegroeid, wellicht heeft COVID-19 hier mee te maken? In de jeugdteams is groei behaald, zowel in de stad als in de regio. De HBU (Heroïne Behandel Unit) Groningen daarentegen laat al enige tijd een krimp zien vanwege de ouder wordende doelgroep. VNN is samen met andere partijen betrokken geweest bij de ontwikkeling van de 'Kleinschalige Voorziening' die door Elker is opgericht naar aanleiding van de sluiting van Juvaid.

In de cliëntenzorg werkt VNN samen met de relevante ketenpartners en gebiedsteams en sociale teams die in Drenthe zijn ontwikkeld. Voorbeeld van deze samenwerking is FACT Jeugd met Accare, Cosis, GGZ Drenthe, Yorneo en Ambiq. Het netwerk is uitermate complex omdat de structuren in deze gebiedsteams heel verschillend zijn. Bovendien zijn de gebiedsteams in verschillende stadia van ontwikkeling. VNN heeft door inzet van een incidentele en innovatieve subsidie het afgelopen anderhalf jaar extra kunnen investeren om beter aan te haken in dit netwerk en het voorliggend veld. Dit is gedaan in de vorm van een WAT team (Working Apart Together) in Emmen, waarin medewerkers van FACT-hulpverlening, preventie en (outreachend) jongerenwerk nauw samen werken.

In Friesland zijn verschillende samenwerkingen, zowel formeel als informeel. De formele samenwerkingen, daar waar een overeenkomst onder ligt, betreffen FACT+ (met GGZ Friesland), FACT Jeugd Fryslân (met GGZ Friesland en REIK) en ACT (met GGZ Friesland en ZIENN). Naast deze samenwerkingen wordt veel samengewerkt met wijk- en gebiedsteams, de maatschappelijke opvang, ketenpartners, in de PI en het ziekenhuis. Er is en wordt geïnvesteerd in een verbeterde samenwerking in het jeugdlandschap, zowel met jeugdhulpaanbieders als met het Regiecentrum Bescherming en Veiligheid en Veilig Thuis. Dit continueert in 2021. Bijzonder zijn een aantal convenanten, zoals 'Weer Thuis' in Zuidwest Friesland met Accolade Wonen en andere partijen. In Sneek zijn we een convenant aangegaan genaamd 'Cool Sudwest' met de gemeente, Trimbos en NJI voor de toekomst van de jeugd op basis van het IJslands model.

VNN neemt aan een groot aantal overlegvormen, stuurgroepen en kernteams deel. Zo maken we onder andere deel uit van het netwerk acute psychiatrie, stuurgroep zorg en veiligheidshuis, MDA ++, hebben we intensief contact met gemeenten over de invoering van het gebiedsgericht weken en de taskforce wachtlijsten.

Clientperspectief

Het regioteam Noord en Oost Groningen heeft het hele jaar te kampen gehad met wachtlijst-problematiek binnen FACT en de poli, met name vanwege arbeidsmarkt problemen. Het vinden en vasthouden van hoogopgeleide professionals in de Veenkoloniën is een probleem. Met het inzetten van een arbeidsmarkttoeslag specifiek voor dit gebied is het ons in de loop van 2020 gelukt om de disciplinemix te upgraden.

Voor wat betreft de WMO heeft minder inzet kunnen plaatsvinden, mede vanwege het hoge aantal behandelingen in de ZorgVerzekeringsWet in combinatie met de beperkingen in inzet van personeel vanwege de arbeidsmarktomstandigheden. Tegelijkertijd is merkbaar dat in de regio de vraag naar inzet van VNN toeneemt. In de regio Noordwest is te zien dat er veel zorg wordt verricht door de gebiedsteams.

Voor cliënten die hulp ontvangen in het kader van de WMO blijft het van groot belang dat er door ketenpartners goed wordt samengewerkt. VNN kent in Drenthe een goede en langdurige samenwerking met o.a. Sedna, Cosis, Mee, Leger des Heils, Accare en GGZ Drenthe. Ook de samenwerking met de gebiedsteams in het werkgebied van VNN krijgt steeds meer vorm. We zien een dalende instroom van jeugdige cliënten in de WMO en in de zorg. Dit is een landelijke trend waarover VNN zich zorgen maakt.

VNN heeft specifiek aandacht voor problematisch GHB gebruik, wat veel bij jongeren voorkomt. In de Veenkoloniën ziet VNN dit probleem groeien. De keten is gezamenlijk op zoek naar een manier waarop er beter kan worden samengewerkt. Voor zorg aan jeugd werkte VNN samen met Accare, Elker, Reik en Lentis Jonx in een team FACT jeugd. In Groningen Stad participeert VNN in een team, in 2020 doen we opnieuw een poging om in de regio een 2e Fact jeugdteam te realiseren.

In 2020 heeft het project en samenwerkingsverband rond de EPA cliënten “Optimaal leven” in Drenthe, locaties Hoogeveen, Emmen en Assen, een vervolg gekregen. In deze locaties  geven wij samen met Cosis en GGZ Drenthe vorm aan deze zorgvorm.

De zoektocht om essentiële onderdelen van de samenwerking vorm te geven en om daar tot een meer duurzame structuur te komen, heeft veel aandacht gevraagd. In 2021 moeten we daar definitieve stappen in zetten. Dit geldt ook voor de 'EPA-pilot' in Friesland, samen met GGZ Friesland, gemeente Sudwest Fryslan, gemeente Leeuwarden en Zilveren Kruis.

Voor een betere bereikbaarheid en beschikbaarheid van verslavingszorg is in 2020 besloten om weer een locatie te openen in Sneek. Mede aanleiding hiertoe is de investering in gebiedsgericht werken, waarmee VNN lokaal integrale zorg wil leveren die aansluit bij lokaal beleid. Dit heeft tot groot genoegen van veel ketenpartners geleid. De bestaande samenwerkingen profiteren hier mede van.

Medewerkersperspectief en deskundigheid

Onze medewerkers hebben zich in 2020 erg toegewijd en krachtig opgesteld. Ondanks maatregelen door COVID-19 en omdenken naar andere manieren om contact met cliënten te leggen. Dit heeft ertoe geleid dat zorg altijd gecontinueerd is. Het ziekteverzuim is laag geweest, de flexibiliteit en het oplossingsgericht denken en werken van medewerkers hoog. Eind 2020 werd de impact van de veranderde werkomstandigheden ten gevolge van de COVID-19 maatregelen merkbaar. Gedurende een lange periode hadden teams minder gezamenlijke contactmomenten en face to face contact wat vooral minder informele contactmomenten tot gevolg had. We zien dat medewerkers samen tot creatieve ideeën komen om op andere manieren verbinding te creëren.

In 2020 zijn er weinig mogelijkheden geweest voor scholing en deskundigheidsbevordering vanwege de COVID-19 maatregelen. Wel hebben ondertussen alle medewerkers de verplichte trainingen rondom meldcode en kindcheck en suïcidepreventie gevolgd. Verder zijn binnen de regio vooral via de polikliniek veel GZ-psychologen, klinisch psychologen, psychotherapeuten, verpleegkundig specialisten en verslavingsartsen opgeleid.

Binnen de ambulante zorg in Emmen waren personele uitdagingen, met name bij de functie van (regie)behandelaren. Na veel inspanningen is het gelukt om in 2020 een sprong voorwaarts te maken. In de regio Emmen was sprake van een hoog verzuim. Nieuw personeel was moeilijk aan te trekken. VNN heeft, zoals eerder ook beschreven, gekozen voor een regionale arbeidsmarkttoeslag voor het hele Veenkoloniale werkgebied van VNN. Dit leverde in 2020 al de eerste successen op en het is gelukt om goede regiebehandelaren aan te trekken voor poli, FACT en jeugd. Bepaalde teams zijn uitgebreid vanwege meer instroom van cliënten.

Ook in Friesland is ruime tijd een tekort geweest aan regiebehandelaren. Eind 2020 verscheen weer perspectief aan de horizon doordat in samenwerking met P&O en management intensiever aandacht besteed is aan recruitment en opleiden, wat in 2021 doorgezet zal worden. Over het algemeen waren teams op sterkte en kon de cliëntvraag goed bediend worden.

Overige zaken

Gedurende een lange periode heeft een juridische kwestie gespeeld rondom de huisvesting van een BW voorziening in Groningen stad. Hierdoor kon lange tijd niet de maximale capaciteit van deze locatie benut worden. Recent is hierin een uitspraak gedaan ten gunste van deze locatie van VNN waardoor meer cliënten gebruik kunnen gaan maken van de locatie.

5.5 Reclassering en forensische poli

Reclassering

Als één van de drie reclasseringsorganisaties bedient de Stichting Verslavingsreclassering GGZ (SVG) een specifieke doelgroep: justitiabelen bij wie het delictgedrag voortkomt uit een verslaving, psychiatrische aandoening, laagbegaafdheid of een combinatie van deze factoren. Van alle mensen die met het strafrecht in aanraking komen is een substantieel deel (naar schatting tussen de 40 en 60%) laagbegaafd en kampt een groot deel met psychiatrische problematiek en verslaving. Het inzetten van de juiste interventies om juist deze specifieke SVG doelgroep te bewegen tot een delictvrij bestaan vergt een specifieke deskundigheid. VNN neemt in het noorden van Nederland m.b.t. de behandeling van deze doelgroep ongeveer 10 % van het totaal aantal justitiabelen voor haar rekening. Binnen VNN zijn de vorig jaar ingezette ontwikkelingen gericht op inhoud en trajectmatig denken in 2020 verder vorm gegeven. Kleinere teams met een regio-specifieke span of control maken dat justitiabelen met minder mensen te maken krijgen die ieder voor zich beter geïnformeerd zijn.

Bedrijfsmatig is 2020 voor de reclassering positief afgesloten, dit ondanks de COVID-19 pandemie. Werkwijzen zijn omgebouwd tot meer op afstand werken en voor een bepaalde groep is er een werkwijze ontwikkeld waarbij het face-to-face contact op veilige wijze doorgezet kon worden.

Forensische poli

De reclassering is de belangrijkste verwijzer van cliënten naar de forensische poli van VNN. De forensische poli heeft ook in 2020 een forse groei doorgemaakt. We hadden ons, met succes, voornamelijk gericht op de groei in Drenthe en de stabilisatie in de provincie Groningen en Friesland.

Werving van forensische experts zoals klinisch psychologen en psychiaters was problematisch. Dit stond de groei wel enigszins in de weg. Op methodische en gestructureerde wijze wordt er gewerkt aan risicomanagement. Het intakeproces is opnieuw vormgegeven en is up to date als het gaat om methodiek, instrumentgebruik en, als allerbelangrijkste, de start van het cliëntcontact.

Organisatorisch is de forensische poli, de reclassering en de forensische kliniek van de VNN ondergebracht in één eenheid: de forensische divisie.

In 2020 is voor de reclassering en forensische zorg van VNN een veiligheidsplan geschreven; aangezien deze afdelingen met een bijzondere doelgroep werken, was het noodzakelijk een apart veiligheidsplan te schrijven, met extra aandacht voor (veilig werken met) de specifieke forensische doelgroep.

5.6 Klinieken

De forensische kliniek binnen VNN is het Intramuraal Motivatie Centrum (IMC). Deze kliniek heeft een moeilijk jaar achter de rug. De verwachte groei bleef uit, in eerste instantie mede door de effecten van de COVID-19-maatregelen, later echter ook door andere oorzaken. In gezamenlijkheid met alle disciplines is er vervolgens een verbeterplan gemaakt dat geleid heeft tot een aantal wijzigingen. Zo is er een detox- en instroomgroep gestart. Hierdoor konden de andere groepen qua omvang kleiner blijven en stabieler verlopen door minder verstoringen van mensen die een detox doorlopen. Ook is de planning aangepast en wordt er meer geïnvesteerd in externe voorlichting.

De gezinskliniek De Borch heeft ondanks de COVID-19 een stabiel jaar gehad. Zorginhoudelijk is Mentalization Based Treatment (MBT) geïmplementeerd. De behandeling van de kinderen heeft veel aandacht gekregen. Het programma is geüpgraded voor de komende jaren. De Borch bestond in 2020 25 jaar. Een mooi programma met feest en een symposium was gepland, echter dit is door COVID-19 met onbepaalde tijd opgeschoven.

Bolsterburen was en is de eerste kliniek binnen VNN die succesvol rookvrij is geworden en gebleven. COVID-19 heeft de kliniek als gebouw in een ander perspectief gezet. De smalle gangen en de kleine huiskamers waren plotseling te smalle gangen en te kleine huiskamers. Dit heeft veel van het aanpassingsvermogen van zowel cliënten als personeel gevraagd. Het heeft inhoudelijke ontwikkelingen geremd. Desondanks is het bieden van de optimale zorg en de samenwerking met ambulant hierin zo goed mogelijk gecontinueerd.

De kliniek Vossenloo is de grootste kliniek van VNN met zeven verschillende afdelingen.

Binnen Vossenloo heeft er in 2019 een onderzoek plaatsgevonden naar arbeidstevredenheid. Op basis van dit onderzoek is er een verbetertraject ingezet. Dit verbetertraject heeft op belangrijke punten resultaat gehad in 2020. De roostering, bedrijfsmatige aspecten, medewerker tevredenheid, de aansturing en de communicatie hebben allemaal aandacht gekregen en er is vooruitgang geboekt.

De instroom van cliënten onder de 18 jaar op de jeugdafdeling is achtergebleven.

Al met al hebben de klinieken een zwaar jaar achter de rug met steeds weer nieuwe elementen om rekening mee te houden. Deze elementen zijn tijdig vertaald in bedrijfsvoeringsplannen, er is met regelmaat afstemming tussen alle klinieken en tussen de klinieken met de Corona-werkgroep VNN geweest. Zo is 2020 afgerond als een roerig jaar.

Volgend hoofdstuk: 6 Medewerkers